Chứng tâm dương hư là do dương khí trong tâm bất túc, huyết khí chuyên chở không sung mãn đầy đủ, phần đông do tuổi cao tạng khí hư suy. nguyên do: do ốm lâu ngày thể lực suy yếu, hoặc ra mồ hôi quá nhiều làm hao tổn dương khí; phú bẩm bất túc dẫn đến tâm dương không mạnh, nên sự chuyển vận khí huyết không đầy đủ, do nghĩ suy quá nhiều, làm hao tổn tâm thần dẫn đến tâm dương suy kém hoặc do tâm âm bất túc làm liên lụy đến tâm dương, sự hao phí của dương khí mà sinh bệnh.
Theo Đông y, chứng tâm dương hư thường gặp trong các chứng: Tâm quý (tim hồi hộp), hung tý (đau vùng ngực), hư lao (thân hư nhược mệt mỏi). Bệnh nhân luôn luôn thấy tim hồi hộp, có cảm giác vùng ngực trống không khó chịu, hay sợ sệt, thở gấp, tự ra mồ hôi, chân tay lạnh, sắc mặt trắng bệch, mỏi mệt, sức yếu, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng, lưỡi bệu, mạch tế nhược hoặc kết đại, hoặc trì. Tuỳ từng thể mà dùng bài thuốc hạp.
Chứng tâm dương hư sinh chứng suy tim, co thắt mạch vành tim.
Tâm dương hư sinh chứng tâm quý (rối loạn nhịp tim). Do khí và âm của tâm đều hư liên lụy đến dương, dẫn đến tâm dương bất túc, thần không có nơi ở yên, hoặc do âm tà nghịch lên làm tổn hại tâm dương mà sinh bệnh.
tả: Trong tâm có cảm giác trống không nên hồi hộp sợ hãi.
Phép trị: ôn thông tâm dương.
Bài thuốc: “Quế chi cam thảo long cốt mẫu lệ thang” gồm: quế chi 12g, cam thảo 16g, long cốt 16g, mẫu lệ 16g. Ngày uống một thang, sắc uống 3 lần trong ngày.
Tâm dương hư sinh chứng hung tý (co thắt mạch vành tim). Do tâm khí bất túc dương khí trong hung cách không mạnh, làm vít lấp tắc nghẽn tâm khiếu (động mạch vành) hoặc do đàm trọc làm nghẽn tâm dương, dương khí ở vùng ngực không thông, khí huyết vận hành bị trở ngại, mạch ở tâm tắc nghẽn mà sinh bệnh.
diễn tả: Vùng ngực khó chịu, đau từng cơn, đoản hơi, người mỏi mệt...
Phép trị: Ôn trung tán hàn.
Bài thuốc: “Quát lâu giới bạch bán hạ thang”, hoặc bài “Ngô thù du hoàn”: quát lâu 1 quả, bạch giới 120g, bán hạ 25g, rượu trắng vừa đủ. Ngày sắc một thang, chia 3 lần uống trong ngày, uống lúc đói khi thuốc còn ấm.
Tâm dương hư sinh chứng hư lao (suy tim) . Do tâm dương bất túc, huyết đi không lưu lợi, tâm khí không đầy đủ mà sinh bệnh.
diễn đạt: Bệnh nhân sắc mặt trắng bệch, tự ra mồ hôi, người mệt mỏi, sức yếu, lưỡi nhạt, mạch nhược.
Phép trị: Ôn dương ích khí.
Bài thuốc: “Tứ nghịch thang” kết hợp với bài “Bổ khí vận tỳ thang” gồm: phụ tử chế 8g, cam thảo 80g, can khương 60g, hoàng kỳ 12g, nhân sâm 8g, bạch truật 12g, phục linh 12g, sinh khương 6g, trần bì 12g, sa nhân 12g, bán hạ 10g, đại táo 12g. Tùy sức khỏe bệnh nhân mà dùng liều lượng cho hạp. Ngày sắc một thang, chia 3 lần, uống sau khi ăn.
TTND.BS. Nguyễn Xuân Hướng
